ÇOCUK VE ERGEN DANIŞMANLIK SÜRECİNE EBEVEYNLERİN KATILIMININ ÖNEMİ

Yazar: Uzman Psikolog Serap Sözen

Ruh sağlığı alanında uzmanlara başvuran ebeveynler; çocuklarının davranışsal zorluklarından, duygusal sorunlarından veya akademik başarısızlıklarından yakınabilirler. Genellikle beklenti; çocuğun değişmesi, “düzelmesi” ve ebeveynlerin istediği gibi davranmasıdır. Hangi uzmana başvurulursa vurulsun, talep genellikle çocuğun değiştirilmesi yönündedir.

Ancak süreçte ebeveynlerin her ikisiyle de görüşülmesi gerektiği belirtildiğinde, bazen dirençle karşılaşılabilir. “İşleri çok yoğundur, vakitleri yoktur, zaten sorun çocuktadır, kendilerinin gelmesine gerek yoktur!” gibi düşüncelerle çocuğun gelişim süreciyle ilgili sorumluluk almaktan kaçınma eğilimi görülebilir. Oysa süreç istendiği gibi gitmediğinde sorumluluğu sadece uzmana, eşe ya da çocuğa yüklemek; çözümün en önemli parçasını gözden kaçırmak demektir.

Bu yazımızda, çeşitli zorluklar yaşayan çocukların danışmanlık sürecinde ebeveynlerin kritik yeri ve öneminden bahsedeceğiz.

Çocuk Evin Aynasıdır Söze öncelikle çocukların, ebeveynlerin hayatında adeta birer “ayna” işlevi gördüğünü söyleyerek başlamak istiyorum. Bir aynaya baktığınızda kendinizi olduğunuz gibi –yorgun, gergin, mutlu veya mutsuz– görürsünüz. Gördüğünüz yansıma için aynayı suçlamazsınız, çünkü o sadece karşısında ne varsa onu yansıtır. Benzer şekilde; çocuğunuz çeşitli davranışsal, duygusal veya akademik sorunlar gösteriyorsa, sadece onu odağa almak eksik bir yaklaşım olur. Sorun, görüntüyü yansıtan aynada değil, aynaya o yansımayı gönderen dinamiklerde olabilir.

Aile Bir Sistemdir Aile; anne, baba ve çocuklardan oluşan yaşayan bir sistemdir. Çocuklar bu sistemin en hassas parçasıdır. Eğer aileyi oluşturan temel taşlarda, yani anne ve babaların kendi aralarındaki veya çocukla olan ilişkilerinde problemler varsa; sistemin diğer parçalarında da sorunların görülmesi kaçınılmazdır.

Çocuk, aile sistemi içindeki en “yeni” ve genellikle dış etkilere en açık parçadır. Ancak çocukları için destek almaya gelen pek çok ebeveyn bunu ilk etapta kabul etmekte zorlanabilir. “Çocuğum yalan söylüyor, ders çalışmıyor, çok öfkeli, kardeşini kıskanıyor” derken; tüm bu davranışların, aile sistemi içindeki bir dengesizliğin veya karşılanmamış bir ihtiyacın semptomu (belirtisi) olabileceğini gözden kaçırabilirler.

Etki ve Tepki: Futbol Topu Metaforu Bunu daha iyi anlayabilmek için basit bir zihinsel deney yapalım. Önünüzde bir futbol topu olduğunu hayal edin ve ona kuvvetli bir tekme atın. Top sizden uzaklaştı, değil mi? Belki de kontrolsüzce bir yere çarptı. Hiçbirinizin aklından “Bu top neden uzaklaştı, bunda bir yanlışlık var” düşüncesi geçmez. Çünkü bir nesneye güç uygularsanız, o gücün etkisiyle hareket edeceğini bilirsiniz.

Bu örnekte top çocuğunuz, topa yön veren güç ise sizin tutumlarınızdır. Çocuğunuzun (topun) belli bir yöne gitmesine, sizden uzaklaşmasına veya savrulmasına; isteyerek ya da istemeyerek, farkında olmadan uyguladığınız tutumlar sebep oluyor olabilir.

İyi Niyet ve İstenmeyen Sonuçlar Şunu belirtmekte fayda var: Hiçbir ebeveyn bilerek ve isteyerek çocuğunun kötülüğünü istemez. Ancak çoğu zaman iyi niyetle yapılan hatalı davranışlar, çocuğa zarar verebilir. Örneğin; çocuğunun başarılı olmasını istediği için sürekli baskı yapan, kontrol eden, onun adına kararlar veren ve bunu “fedakarlık” olarak gören bir ebeveyni ele alalım. Niyeti sadece çocuğunun iyi bir geleceğe sahip olmasıdır. Ancak bu baskı ve sınır ihlali; çocukta kaygı, özgüven eksikliği, içe kapanma veya öfke sorunları olarak geri dönebilir.

Çocuk, hayatın stresleriyle nasıl başa çıkacağını veya çıkamayacağını aile ortamında, ebeveynleriyle ilişkisinde öğrenir.

Değişim Nerede Başlar? Peki, çözüm nedir? Sadece çocuğun “ders çalışması” veya “söz dinlemesi” üzerine odaklanmak yerine; ebeveynin kendi tutumlarına bakması gerekmez mi? Topa (çocuğa) sert vurmaya devam ederek “Neden benden uzaklaşıyor?” diye sormak yerine, vuruş şeklimizi değiştirmemiz gerekmez mi?

Profesyonel danışmanlık süreci tam da bu noktada başlar. Uzman, ebeveynlere şu perspektifi kazandırmayı hedefler: Kendi davranışlarınızı, beklentilerinizi ve kaygılarınızı fark edip değiştirmeyi kabul ederseniz; çocuktaki değişim de kendiliğinden gelecektir. Ebeveyn, kendi iç dünyasına bakmaya ve sorumluluk almaya istekli olduğunda; çocuk da “sorunlu” davranışlarını bırakıp, daha uyumlu ve sağlıklı bir birey olma yoluna girer.

Sonuç Çocuk ve ergen danışmanlığında başarılı sonuçlar alabilmek için ebeveynlerin sürece aktif katılımları şarttır. Sadece çocuğu uzmana getirip bırakmak değil; kendi içine bakmaya, davranışlarının nedenlerini anlamaya ve değişmeye istekli olmak, sürecin anahtarıdır. Ancak bu işbirliği sağlandığında kalıcı ve sağlıklı bir değişimden söz etmek mümkün olabilir.