Kardeş Kıskançlığı

Yazar: Uzman Psikolog Serap Sözen

Bu haftaki yazımızda; literatürde kardeş kıskançlığı olarak tanımlanan durumun nedenlerini, bu süreçle nasıl baş edilebileceğini ve sorunun ortaya çıkmasında ebeveynlerin rolünü inceleyeceğiz.

Kardeş kıskançlığı, ikinci bir çocuğa sahip olan ebeveynlerin birçoğunun gayet iyi bildiği, yeni bir çocuğun aileye katılması sonucunda sıkça karşılaşılan bir durumdur. “Kardeş isterim” diye tutturan ve bunun sonucunda da aileye yeni bir bireyin katılmasına vesile olan çocuklarda dahi bu duygu çok yoğun yaşanabilir. Aileye ilk katılan çocuk, başlangıçta kendisine bir oyun arkadaşı istemekte ve bu sebeple ebeveynlerine kardeş istediği şeklinde baskı yapabilmektedir.

Oyun Arkadaşı mı, Rakip mi? Kardeşi doğduktan bir süre sonra ise büyük çocuk; bu “oyun arkadaşının” sıkıldığı zaman geri gönderebileceği birisi olmadığını fark etmeye başlar. Dahası, ebeveynlerinin ve yakın çevresinin ilgisini paylaşmak zorunda olduğu kişi olduğunu anlamaya başladığı anda, kardeşini kıskanmaya ve onu istememeye başlayabilir.

Büyük çocuk için rekabet çanları, küçük kardeşin “misafir olmadığını” anladığı an çalmaya başlar. Aileye yeni bir çocuğun katılması; sevgi ve çatışma arasındaki geniş duygu yelpazesinde dalgalanacak olan bir ilişkinin başladığı andır. Kardeş sahibi olmak; ebeveynlerinin ilgisini, çok sevdiği oyuncaklarını ve alanını bir başkasıyla paylaşmak zorunda olmak demektir.

Bunun sonucunda rekabet kaçınılmaz olmaktadır. Hele ki söz konusu ebeveynlerinin sevgisini ve onayını kazanmak olduğunda bu rekabet oldukça şiddetli yaşanabilir; bazen büyük çocuğun küçük kardeşine fiziksel veya sözel tepkiler göstermesine kadar gidebilir.

Ebeveynlerin Kritik Rolü Kardeş kıskançlığı, aileye yeni bir çocuk katıldığında yaşanması beklenen doğal bir durumdur. Birçok vakada bu durum bir süre sonra yatışmakta, büyük kardeşin küçüğünü kabullenmesiyle dengeye oturmaktadır. Ancak bazı durumlarda bu süreç sancılı olabilir. Peki, bazı çocuklar kardeşlerini kolayca kabullenirken, bazıları neden zorlanır?

Burada kilit öneme sahip kişiler ebeveynlerdir. Ebeveynlerin çocuklarına ne kadar adil ve objektif davranabildiği, çocuğun bu süreci ne kadar sağlıklı atlatıp atlatamayacağında belirleyicidir.

Kıyaslama ve Beklentilerin Etkisi Ebeveynlerin tutumu; hamilelik sürecinden eşler arası ilişkinin kalitesine, doğum sonrası annenin ruh halinden babanın desteğine kadar pek çok faktörden etkilenir. Ancak en kritik nokta, ebeveynin çocuğuna “koşulsuz kabul” verip vermediğidir.

Bazen bir ebeveyn, çocuklarından birisine hayallerini gerçekleştirdiği (örneğin okulda çok başarılı olduğu) için farkında olmadan daha düşkün olabilir. Başarıya çok önem veren bir anneyseniz ve bir çocuğunuzun dersleri çok iyiyken diğerinin kötüyse; farkında olmayarak başarılı olanı kayırıyor, ona ayrıcalık tanıyor olabilirsiniz. Diğer çocuğunuzu ise daha fazla eleştirirken bulabilirsiniz.

Ebeveyninin beklentilerini karşılayamayan çocuk, kendisini kardeşiyle olan rekabetinde “yenilmiş” ve ebeveynlerinin gözünde “değersiz” hissedebilir. Bu inançlar, uzun vadede çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkileyebilir. Kendisini yetersiz hisseden çocuk, bu duyguyu yetişkinlikte diğer ilişkilerine de taşıyabilir ve kendisini sürekli başkalarıyla kıyaslayan bir yapı geliştirebilir.

Çözüm ve Yaklaşım Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi kardeş kıskançlığı doğal bir durumdur. Ebeveynlerin doğru yaklaşımlarıyla bu doğal çatışma, sağlıklı bir uzlaşıya dönüşebilir.

Eğer çocuklarınız arasında yoğun bir kıskançlık varsa, öncelikle ebeveyn olarak kendi tutumunuza bakmalısınız:

• Gerçekten tarafsız kalabiliyor musunuz?

• Duygusal olarak, beklentilerinizi karşılayan çocuğunuza daha mı yakınsınız?

• Birini diğerinden davranışsal olarak değilse bile, içsel olarak ayırıyor musunuz?

Eğer bu sorulara dürüstçe verdiğiniz cevaplarda bir dengesizlik görüyorsanız, önce bu tutumu değiştirmelisiniz. Duygu ve davranışlarınızda daha adil olduğunuzda, çocuklarınız arasındaki kıskançlığın önemli ölçüde azaldığını göreceksiniz.

Her şeyi denemenize rağmen kıskançlık ve çatışma hali azalmıyor, aksine çocuğunuzun günlük yaşamını ve psikolojisini olumsuz etkiliyorsa; bu sürecin ileride kalıcı izler bırakmaması için mutlaka profesyonel psikolojik destek almalısınız.